Diluluskan Hanya Kajian, Bukan Revisi UU
JAKARTA — Presiden Prabowo Subianto bersetuju dengan kajian Dewan Ekonomi Nasional (DEN) mengenai semakan definisi jenayah rasuah di Indonesia. Perkara itu disampaikan Pengerusi DEN Luhut Binsar Pandjaitan selepas mesyuarat terhad di kompleks Istana Merdeka, Jakarta, Selasa (20/10/2026).
"Tadi Presiden juga bersetuju dengan kajian yang dibuat oleh pasukan dari Dewan Ekonomi Nasional mengenai definisi rasuah. Kerana itu penting supaya masalah penanganan rasuah di Indonesia itu berstandar antarabangsa," ujar Luhut.
Perlu dicatat: yang diluluskan Prabowo ialah kajian DEN untuk diteliti lebih lanjut — bukan pengumuman bahawa definisi rasuah dalam undang-undang telah secara rasmi diubah. Kajian tersebut masih perlu melalui proses undang-undang dan dasar yang berkuat kuasa sebelum memberi kesan kepada UU Tipikor.
Alih Tumpuan: daripada Kerugian Negara kepada Rasuah
Menurut Luhut, kajian tim DEN menggeser tafsiran rasuah daripada isu kerugian kewangan negara ke arah tindakan penyuapan (bribery). Rujukan yang digunakan ialah United Nations Convention Against Corruption (UNCAC) yang telah diratifikasi Indonesia kira-kira 20 tahun lalu melalui UU Nomor 7 Tahun 2006.
"Definisi rasuah dalam konvensyen yang telah diratifikasi Indonesia 20 tahun lalu ialah bribery, penyuapan — jadi tidak membincangkan kerugian negara," kata Luhut.
Luhut menilai Indonesia selama ini merupakan salah satu negara yang masih mentafsirkan rasuah berdasarkan kerugian kewangan negara, manakala piawaian antarabangsa meletakkan penyuapan sebagai teras kesalahan rasuah.
Sebab Luhut: Kepastian Hukum untuk Dunia Usaha
Luhut menilai unsur kerugian negara dalam penanganan perkara korupsi menimbulkan persoalan bagi dunia usaha. Setiap keputusan bisnis mengandung risiko, dan risiko yang berujung kerugian tidak seharusnya serta-merta diperlakukan sebagai tindak pidana.
"Setiap perniagaan apa pun pasti ada risikonya," tegas Luhut. Beliau secara khusus menyentuh mengenai Badan Pengelola Investasi Daya Anagata Nusantara (Danantara) yang menurutnya memerlukan kepastian hukum supaya dapat mengambil langkah perniagaan strategik tanpa rasa bimbang tersangkut kesalahan jenayah rasuah.
Cadangan ini timbul daripada penilaian bahawa fasal-fasal UU Nomor 31 Tahun 1999 sebagaimana diubah UU Nomor 20 Tahun 2001 kerap digunakan untuk menjerat pegawai atau usahawan yang membuat keputusan perniagaan dengan iktikad baik, namun berakhir dengan kerugian.
Nota Kritis: UNCAC Bukan Sekadar soal Rasuah
Walaupun merujuk UNCAC, penting untuk dicatat bahawa konvensyen PBB tersebut tidak hanya mengawal rasuah. UNCAC juga mengawal pelbagai bentuk kesalahan jenayah rasuah lain — sehingga perbincangan mengenai perubahan definisi tidak boleh dipermudahkan menjadi "rasuah sama dengan rasuah" semata-mata.
Persetujuan Prabowo terhadap kajian DEN menandai dimulainya pembahasan yang berpotensi mengubah lanskap pemberantasan korupsi di Tanah Air. Namun sehingga kajian itu ditindaklanjuti menerusi mekanisme perundangan dan dasar rasmi, definisi dalam UU Tipikor kekal terpakai seperti sekarang.
Debat dalam kalangan penguat kuasa undang-undang, ahli akademik dan masyarakat sivil dijangka mengiringi proses susulan kajian ini — terutamanya mengenai sempadan antara risiko perniagaan yang wajar dan penyalahgunaan kuasa yang merugikan negara.
Belum ada komen. Jadilah yang pertama!